Gepubliceerd op HR Professionals in de Zorg
Vrijwel iedereen in de zorg voelt het. Zo doorgaan kan eigenlijk niet meer. De werkdruk blijft hoog, roosters zitten vast, flexibiliteit voelt vaak als iets waar je om moet vragen in plaats van iets wat vanzelfsprekend is. En toch organiseren we het werk nog grotendeels zoals we dat al jaren doen. Dat is geen onwil. Dat is systeemgedrag.
In de afgelopen jaren sprak ik vanuit mijn rol als Chief Evangelist bij AI-bedrijf 8vance met bestuurders en HR-directeuren van alle UMC’s, meerdere grote ziekenhuizen en grote zorg- en welzijnsorganisaties. Overal hoor ik hetzelfde gesprek. De urgentie wordt gevoeld. AI staat op de agenda. HR wil vooruit. Maar écht anders organiseren blijkt lastig om in beweging te krijgen. En dat terwijl we inmiddels weten: het kan anders. En het werkt.
De zorg draait door, maar zit vast
De zorg zit in een ongemakkelijke fase. De acute crisis is voorbij, maar de structurele problemen blijven. Overwerken is genormaliseerd. Verzuim en uitstroom blijven hoog, terwijl de personeelstekorten verder oplopen (zie o.a. UWV, AZW). Tegelijkertijd blijven we vasthouden aan functies, afdelingen en roosters die ooit logisch waren, maar steeds minder aansluiten bij de praktijk van vandaag.
Tijdens corona zagen we iets anders. Toen moest het anders. En ineens kon het ook.
Zorgprofessionals sprongen bij op andere afdelingen. Vrijwilligers en herintreders hielpen mee. Taken werden anders verdeeld. Veel van de bezwaren die daarvoor als onoverkomelijk golden, bleken in de praktijk mee te vallen. Mensen konden prima inschatten wat ze wel en niet konden. Toch is na corona grotendeels teruggeschakeld naar het oude normaal, terwijl de werkdruk niet is verdwenen (zie o.a. RVS, SER).
Anders organiseren begint bij werk, niet bij AI
In veel gesprekken komt AI snel op tafel. Begrijpelijk. Het voelt als dé oplossing. Maar AI is geen startpunt. Het is een versneller. De kernvraag is: hoe organiseren we het werk?
In veel zorgorganisaties wordt werk nog steeds georganiseerd rondom functies. Terwijl de werkdruk vaak wordt veroorzaakt door een beperkt aantal taken, niet door het hele functiepakket. Als je die taken zichtbaar maakt, ontstaat er ruimte.
Bij Maastricht UMC+ wordt bijvoorbeeld gewerkt met takenkaarten: concreet beschreven werkzaamheden die loskomen van functietitels. Dat verandert het gesprek. Niet langer: wie past in deze functie? Maar: wie kan, wil of wil leren deze taak oppakken?
Die taken kunnen vervolgens anders verdeeld worden:
- binnen teams
- tussen afdelingen
- met studenten
- met vrijwilligers
- of met collega’s die juist daar energie van krijgen
Ook in care en welzijn zie ik dit werken. In pilots bij Humanitas Rotterdam worden vrijwilligers en professionals gematcht op wat zij kunnen en willen bijdragen, dicht bij huis, in de wijk. Dat ontlast professionals en vergroot tegelijkertijd betrokkenheid. In de video ga ik hierover in gesprek met HR directeur Rames van Rijn.
Dit vraagt geen perfect systeem. Dit vraagt een andere manier van kijken.
HR als aanjager, maar niet als eigenaar
HR zit hierbij in een cruciale, maar kwetsbare positie. Dit soort vraagstukken landen vaak vanzelf bij HR. Tegelijkertijd werkt het niet als het een HR-project wordt.
Wat ik zie bij initiatieven die wél in beweging komen:
- HR agendeert en verbindt.
- De regie ligt in de lijn.
- Bestuurders nemen zichtbaar eigenaarschap.
HR kan het verschil maken door het gesprek te verleggen. Weg van beleid en structuren, richting werk, mensen en keuzes. Door het klein te maken. Concreet. Tastbaar. En door de taal van bestuurders te spreken: impact, continuïteit, kwaliteit van zorg.
AI is al dichterbij dan vaak wordt gedacht
AI is in de zorg al veel verder dan vaak wordt gedacht. In een sessie die ik mocht doen met de volledige HR-afdeling van UMC Groningen gaf bijna 90 procent aan AI te gebruiken in het werk, waarvan circa 20 procent zelfs dagelijks. Dat herken ik bij veel zorgorganisaties.
De beperking zit niet in het gebruik, maar in het doel. AI wordt vooral ingezet om bestaande processen efficiënter te maken, niet om het werk fundamenteel anders te organiseren. De echte uitdaging zit daarom niet in de technologie, maar in het voorbeeldgedrag. Hoe laat je als HR zelf zien dat werk anders kan worden ingericht? En hoe gebruik je AI niet alleen als hulpmiddel, maar als katalysator voor andere keuzes?
Zet de zorgverlener weer centraal
Als we mensen willen behouden voor de zorg, moet de zorg beter passen bij hun leven. Flexibiliteit is geen extraatje meer, maar een randvoorwaarde. Dat zien we ook terug in uitstroomonderzoeken: werk-privébalans is één van de belangrijkste redenen om de zorg te verlaten.
Er zijn organisaties die dit serieus nemen. VariantZorg is een voorbeeld van een uitzender die de zorgverlener echt centraal stelt. Professionals bepalen zelf waar, wanneer en hoeveel ze werken. Het resultaat is meer regie, meer werkplezier en een betere balans tussen werk en privé.
Dat is geen toeval. Mensen vertrekken zelden omdat ze geen hart voor de zorg hebben. Ze vertrekken omdat het werk niet meer past bij hun leven.
Klein beginnen is groot genoeg
Dit hoeft geen groots veranderprogramma te zijn. Wat je morgen al kunt doen:
- Breng samen met zorgprofessionals in kaart welke taken energie kosten en welke energie geven.
- Start klein, met één team of één proces.
- Werk met mensen die willen, niet iedereen hoeft mee.
- Gebruik weerstand als leerbron, niet als blokkade.
- Maak het expliciet bestuurlijk: dit gaat over de toekomst van zorg.
Het hoeft niet perfect. Het moet wel in beweging komen. Laten we dit samen verder brengen!
Laurens Waling is Chief Evangelist bij AI-bedrijf 8vance. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.
Ik merk dat veel HR-, innovatie- en informatiemanagers in de zorg met dezelfde vragen rondlopen. Daarom wil ik dit gesprek verdiepen, samen. Tijdens Zorg & ICT op 15 april ga ik hier in een keynote op het Zorg & HR-podium verder op in: hoe anders organiseren als AI en menselijk werk samenkomen in de zorg. Geen toekomstmuziek, maar praktijkervaringen en concrete perspectieven. Daarnaast organiseer ik in die week een kleinschalige meet-up voor HR- en innovatieprofessionals uit de zorg. Geen pitches. Wel vragen, ervaringen en eerlijkheid. Om van elkaar te leren en samen verder te komen.
Herken je dit? En wil je hierbij zijn? Neem gerust contact met me op. Je bent van harte welkom.
